O. Jacek Salij - "Eseje tomistyczne"

Święty Tomasz z Akwinu (1225-1274) to jeden z dwóch - wraz ze świętym Augustynem (354-430) - bezdyskusyjnie najwybitniejszych teologów Kościoła katolickiego. Ale tak się złożyło, że w naszych czasach zajmują się nim przede wszystkim filozofowie. Jacques Maritain, Etienne Gilson, a w Polsce Stefan Swieżawski, ojciec Mieczysław Krąpiec, Władysław Stróżewski czy Mieczysław Gogacz to nazwiska, które ludziom zainteresowanym spontanicznie kojarzą się z myślą św. Tomasza. Jednak żadna z tych osób nie jest teologiem, wszyscy są filozofami. Zasługi tych i wielu innych filozofów dla poznania dorobku i poglądów św. Tomasza są ogromne, a nieraz nawet trudne do ogarnięcia. Nie zmienia to jednak faktu, że Tomasz był przede wszystkim teologiem, a jego wielkość jako teologa wciąż jeszcze czeka na odkrycie. Ośmieszyłbym się, gdybym próbował komukolwiek sugerować, że celem niniejszej książki jest wypełnienie tej, jakże dotkliwej, luki i przedstawienie św. Tomasza wreszcie w perspektywie jego myśli teologicznej. Ufam jednak, że zawarte w niej teksty dadzą Czytelnikom przynajmniej jakieś pojęcie o tym, jakie skarby teologiczne w jego dziełach się znajdują. A w najśmielszych marzeniach wyobrażam sobie, że - kto wie - może książka ta zostanie przez kogoś odebrana jako realny sygnał, iż teologią św. Tomasza warto się wreszcie zająć poważniej, tak jak ona na to zasługuje. Większość zawartych tu tekstów w całości dotyczy teologii Tomasza, w każdym zaś z pozostałych tekstów jego myśl teologiczna przywoływana jest jako integralna i zazwyczaj bardzo istotna część przedstawianego tematu. Teksty pochodzą z lat 1980-1993 i wszystkie bez wyjątku zostały przygotowane jako referaty na sympozja i spotkania naukowe, do udziału, w których byłem zapraszany. Bo sam z siebie, bez lekkiego nacisku ze strony organizatorów owych spotkań, zapewne nie odważyłbym się podejmować opracowań myśli św. Tomasza. Należę, bowiem do tych jej entuzjastów, których trochę paraliżuje respekt wobec tego wielkiego myśliciela i świętego.