1 Nie chwal się dniem jutrzejszym,
bo nie wiesz, co dzień ci przyniesie1.
2 Niech inny cię chwali – nie twe własne usta,
ktoś obcy – nie własne twe wargi.
3 Ciężki jest kamień i piasek nie lekki,
gniew głupiego cięższy od obu.
4 Gwałtowny jest gniew, zapalczywość – nieubłagana,
a kto się ostoi przed zazdrością?
5 Lepsza jest jawna nagana niż miłość tajona.
6 Razy przyjaciela – [znakiem] wierności2,
pocałunki wroga – zwodnicze.
7 Kto syty – depcze po miodzie,
głodnemu i gorycz jest słodka.
8 Jak ptak, co uciekł z gniazda,
tak człowiek, co uciekł z ojczyzny.
9 Olejki, pachnidło – serce radują
i dobre słowo przyjaciela, dzięki radzie z duszy3.
10 Nie gardź swoim i ojca przyjacielem,
a w dniu klęski nie chodź do brata,
bo lepszy sąsiad bliski niż brat daleki.
11 Bądź mądry, synu, rozwesel me serce,
a tym, co lżą mnie, odpowiem.
12 Rozważny zło widzi i kryje się,
nierozważni tam idą i szkodę ponoszą.
13 Zabierz mu suknię, bo ręczy za obcego,
za nieznajomych – weź zastaw!
14 Kto rankiem głośno błogosławi bliźniego,
policzą mu to za przekleństwo4.
15 Rynna ciekąca stale w dzień dżdżysty,
podobna do żony swarliwej.
16 Kto chce ją wstrzymać, ten wiatr wstrzymuje
lub zbiera oliwę do ręki.
17 Żelazo żelazem się ostrzy,
a człowiek urabia charakter bliźniego5.
18 Stróż drzewa figowego – spożywa jego owoc,
czujny o pana – doznaje szacunku.
19 Oblicze odbija się w wodzie,
a w sercu odbija się człowiek6.
20 Szeol i zatrata niesyte,
niesyte i oczy człowieka.
21 Czym dla srebra – tygiel, dla złota – piec,
tym dla człowieka – pochwała7.
22 Choć stłuczesz głupiego w moździerzu
tłuczkiem – razem z ziarnami –
głupota go nie opuści.
23 8 Troszcz się o potrzeby zwierząt,
zwracaj uwagę na trzodę;
24 nie trwa na wieki bogactwo,
ani na pokolenia – korona.
25 Wyrosła trawa, pojawia się potraw,
zbierze się górskie siano:
26 owce na suknie dla ciebie,
a kozły, by za pole zapłacić;
27 dość mleka koziego, byś siebie utrzymał,
<utrzymał swój dom>
i wyżywił swoje służące.